Sunucu Taşırken Lisanslar Ne Olur? IP Değişiminin Doğru Sırası

Lisans diskte değil, IP'de durur

Sunucu taşıma planları neredeyse her zaman veriyi merkeze alır: rsync, veritabanı dökümü, DNS. Lisanslar listenin dibinde "nasılsa hallederiz" kutusunda bekler. Sonra geçiş gecesinde WHM lisans hatası verir, LiteSpeed yeniden başlamaz, yum CloudLinux deposuna bağlanamaz ve bir saatlik iş bütün geceye yayılır.

Sebep tek cümleyle özetlenebilir: hosting lisanslarının neredeyse tamamı sunucunun IP adresine bağlanır, diskteki bir dosyaya değil. /usr/local/cpanel/cpanel.lisc gibi dosyalar yalnızca önbellektir; lisans sunucusundan indirilmiş, süreli kopyalardır. Asıl kayıt "bu ürün şu IP için lisanslıdır" diyen satırdır ve o satır sizin diskinizde durmaz.

Bundan üç pratik sonuç çıkar:

• Lisans yedeklenmez. Lisans dosyasını yeni sunucuya kopyalamak işe yaramaz; IP eşleşmediği için ilk kontrolde geçersiz sayılır.
• Bir lisans aynı anda tek IP'de geçerlidir. Eski ve yeni sunucunun aynı anda lisanslı olduğu bir an yoktur. Taşımanın asıl kesinti penceresi ağ hızından değil buradan doğar.
• IP'yi değiştirdiğiniz an eski adres kayıttan düşer. İşlem panelde anlıktır, onay adımı yoktur ve yeni adres genelde bir dakika içinde çalışır hâle gelir.

Eski sunucu bir anda kararmaz, sinsice bozulur

"Anlık" olan lisans kaydıdır. Eski makinedeki yazılımın bunu fark etme hızı üründen ürüne değişir ve taşımanın en can sıkıcı hataları tam olarak bu gecikmeden çıkar.

• cPanel/WHM: yerel lisans dosyası süresi dolana kadar geçerli sayılır. cpkeyclt bir sonraki çalışmasında doğrulama başarısız olur, WHM ve cPanel arayüzleri kilitlenir. Bu sırada Apache/LiteSpeed siteleri servis etmeye, Exim posta almaya bir süre daha devam eder. "Site açılıyor, demek ki sorun yok" yanılgısı buradan doğar.
• LiteSpeed: çalışan süreç ayakta kalır. Sorun ilk restart veya graceful reload'da çıkar; lisans doğrulanamaz ve web sunucusu ayağa kalkmaz. Taşımadan üç gün sonra rutin bir vhost değişikliği yapan kişi için tam bir sürprizdir.
• CloudLinux: sistem çalışmaya devam eder ama CLN depoları kapanır. yum update hata verene kadar hiçbir şey fark edilmez.
• KernelCare, Imunify360, cxs, CPGuard: ajan "kayıtlı değil" durumuna düşer, yama ve imza güncellemelerini çekmeyi bırakır. Güvenlik ürünlerinde en kötü senaryo budur: çalışıyor görünür ama korumaz.

Buradan çıkan tek kural: taşımadan sonra eski sunucuda hiçbir servisi yeniden başlatmayın. Trafiği tamamen boşaltana kadar o makineye dokunmayın.

Hangi ürün lisans olmadan kurulur, hangisi kurulmaz

Sıralamayı belirleyen asıl soru budur ve ürünler net biçimde ayrışır.

Önce kur, sonra IP'yi taşı

Bu grupta kurulum lisans olmadan tamamlanır. Ürün lisanssız modda bekler, IP taşındıktan sonra tek komutla kendine gelir. Yani yeni sunucuyu baştan sona hazırlayıp lisansı en sona bırakabilirsiniz.

• cPanel & WHM — kurulum lisanssız biter, IP taşındıktan sonra /usr/local/cpanel/cpkeyclt
• Plesk — lisanssız modda kurulur; anahtar plesk bin license -i ANAHTAR ile uygulanır, plesk bin license --retrieve ile yeniden çekilir
• JetBackup, Softaculous, SitePad, WP Toolkit — kurulur, aktivasyon sonra yapılır; belirli aralıklarla yeniden doğrularlar

IP taşınmadan ilerleyemeyenler

• CloudLinux: cldeploy dönüşümü lisansı kurulum anında doğrular ve dönüşüm bittikten sonra sunucunun yeniden başlatılması gerekir; LVE'li çekirdeğe ancak reboot'tan sonra geçersiniz. Yani CloudLinux lisansının yeni IP'ye önceden taşınmış olması şarttır. Dönüşüm artı reboot, işi taşıma penceresinin en başına çeker; bunu "son adım" sanmak klasik hatadır.
• Imunify360: ajan kurulur ama imunify360-agent register IPL çalışmadan aktifleşmez, o komut da IP'nin kayıtta olmasını ister.
• LiteSpeed: paket kurulur, ancak lisans başka bir IP'ye bağlıyken lshttpd başlamaz. Bu da yeni sunucuda web sunucusunu gerçek trafikle önceden test edemeyeceğiniz anlamına gelir.

DirectAdmin ayrı bir durum

DirectAdmin'in güncel sürümlerinde (1.63.8 ve sonrası) lisans, düz metin bir anahtar dosyasıdır: /usr/local/directadmin/conf/license.key. Anahtarı bu dosyaya yazıp systemctl restart directadmin demek yeterlidir. Yine de aynı anahtar iki sunucuda aynı anda oturum açamaz; lisansta IP kısıtı tanımlıysa yeni adresi kayda eklemeden servis çalışmaz. Yani "dosyayı kopyala, geç" değil, bu da sıralı bir iştir.

Bu ayrım plan yapmayı zorlaştırır: bir grup "en son", diğer grup "en önce" ister. Aynı sunucuda hem CloudLinux hem cPanel varsa sıra şudur — önce CloudLinux lisansını taşıyın, dönüştürün, yeniden başlatın; sonra cPanel lisansını taşıyıp cpkeyclt çalıştırın.

Kaçınılmaz pencereyi kapatmanın üç yolu

Bir lisans iki IP'de birden duramayacağına göre, bir yerde açık kalan bir aralık vardır. Üç seçeneğiniz var.

• Sunucuyu taşıyın, IP'yi değil. Aynı sağlayıcıda kalıyorsanız birçok altyapıda IP'yi eski makineden ayırıp yenisine bağlamak mümkündür (floating IP, IP failover). Bu durumda lisansa hiç dokunmazsınız; kesinti yalnızca IP'nin yeniden yönlenmesi kadar sürer. Mümkünse en iyi yol budur ve genelde kimse hatırlatmaz.
• Pencereyi kabul edin. Veriler önceden senkronsa, TTL düşükse ve tazeleme komutları elinizin altındaysa gerçek kesinti dakikalarla ölçülür. Paylaşımlı hosting sunucularının çoğu için fazlasıyla yeterli.
• Geçiş süresince ikinci bir lisans açın. LiteSpeed veya CloudLinux gibi lisanssız test edilemeyen ürünlerde tek gerçek sıfır kesinti yolu budur: yeni sunucu için ayrı bir aylık lisans açar, taşımayı acele etmeden test eder, iş bitince eskisini bırakırsınız. Aylık lisanslar dönem sonuna kadar çalışır; taahhüt ya da cayma bedeli yoktur. Bedeli bir aylık lisanstır, karşılığında geri dönebilme imkânı satın alırsınız.

DNS ile sırayı kurmak

Genel kural: lisans DNS'ten önce taşınır, DNS ancak lisans doğrulandıktan sonra çevrilir. Yeni sunucu lisanslı ve sınanmış değilken hiçbir kaydı çevirmeyin.

• Geçişten 48 saat önce TTL'yi 300 saniyeye indirin. Yalnızca ana A kaydını değil: www, sunucu hostname'i, MX'in işaret ettiği kayıt, mail, webmail ve cpanel alt alan adları.
• Kendi ad sunucularınızı kullanıyorsanız glue kayıtlarını unutmayın. Onlar sizin TTL'nizle değil, üst alan adı tarafındaki yayılma süresiyle çalışır ve saatler alabilir. Ad sunucusu IP'si değişecekse geçişi bir hafta önceden başlatın.
• DNS'e dokunmadan yeni sunucuyu kendi makinenizden test edin: /etc/hosts dosyanıza 203.0.113.20 ornek.com www.ornek.com satırını ekleyip siteyi gerçek alan adıyla gezin. SSL, yönlendirmeler, veritabanı bağlantısı — hepsi böyle görünür hâle gelir.
• DNS çevrildikten sonra eski sunucu TTL boyunca trafik almaya devam eder. Lisanssız ama çalışır durumdadır; sadece restart etmeyin.
• Postayı ayrıca düşünün. Bazı gönderen sunucular MX önbelleğini olması gerekenden uzun tutar; eski sunucuda Exim'i en az 48 saat açık bırakın ve kapatmadan önce son bir posta senkronu yapın.

Kesintiyi kısaltan adım listesi

T-7 gün

• lisans envanteri çıkarın: ürün, mevcut IP, yenileme tarihi
• yenileme tarihi geçiş gününe yakınsa önce yenileyin; iki işi aynı geceye yığmayın
• yeni sunucunun ana IP'sini kesinleştirin (cPanel'de cat /var/cpanel/mainip). NAT'lı sağlayıcılarda ip -4 addr size özel adresi gösterir, oysa lisans dış adrese bağlanır

T-2 gün

• ilgili tüm kayıtlarda TTL 300
• yeni sunucuda işletim sistemi ve lisanssız kurulabilen ürünler
• CloudLinux gerekiyorsa lisansını taşıyın, dönüşümü ve reboot'u şimdi yapın
• ilk büyük veri senkronu

T-0, sessiz saat

• son senkron, cron'ları durdurun, yeni hesap açılışını kapatın
• lisans panelinden IP'yi değiştirin; adresi iki kez okuyun, yanlış yazarsanız hem eski hem yeni sunucu lisanssız kalır
• her üründe tazeleme komutunu çalıştırın ve çıktısını gerçekten okuyun
• hosts dosyasıyla siteleri ve paneli doğrulayın
• DNS'i çevirin

T+7 gün

• eski sunucudaki veriyi bir hafta bekletin, sonra imha edin
• makineyi kapatmadan önce lisans kaydında yeni IP'nin göründüğünü son kez kontrol edin

Tazeleme komutları

• cPanel: /usr/local/cpanel/cpkeyclt
• CloudLinux (IP tabanlı lisans): /usr/sbin/clnreg_ks --force
• KernelCare: kcarectl --update
• Imunify360: imunify360-agent register IPL, ardından imunify360-agent rstatus
• LiteSpeed: /usr/local/lsws/bin/lshttpd -r, doğrulamak için /usr/local/lsws/bin/lshttpd -V
• Plesk: plesk bin license --retrieve
• DirectAdmin: anahtarı /usr/local/directadmin/conf/license.key dosyasına yazıp systemctl restart directadmin

Komut hata verirse ilk bakılacak yer, lisans kaydındaki IP ile sunucunun dışarı çıkış IP'sinin aynı olup olmadığıdır. İkinci sırada güvenlik duvarı gelir: doğrulama her zaman 80/443 üzerinden yapılmaz — cPanel lisans kontrolü için dışa doğru 2089/TCP açık olmalıdır ve yeni sunucunun çıkış kuralları eskisi kadar gevşek olmayabilir.

WHMCS ayrı bir hikâye

WHMCS yalnızca IP'ye değil, kurulu olduğu alan adına ve dizine de bakar. Sunucu taşımasında dosyaları kopyalamak yetmez; lisans kaydının yeniden düzenlenmesi gerekir. configuration.php içindeki lisans satırı aynı kalır, değişen taraf kayıttır. Taşımadan sonra ilk açılışta lisans uyarısı görmeniz normaldir; kaydı düzelttikten sonra sayfayı yenilemek yeter. Alan adını da değiştiriyorsanız bunu ayrı bir adım olarak planlayın, aynı geceye sıkıştırmayın.

Taşımayı sık yapıyorsanız: API

Bir hosting firmasında sunucu taşıma yılda bir yaşanan olay değil, rutin iştir. IP değişimi REST API üzerinden yapılabildiği için taşıma betiğinizin son adımı olabilir: son rsync biter, betik lisans API'sine IP taşıma çağrısını atar, yeni sunucuda tazeleme komutunu çalıştırır, çıktıyı loglar. Aynı API oluşturma, yenileme ve askıya alma için de açıktır; WHMCS'e ya da kendi panelinize bağladığınızda yeni sunucu kurulumu tek işe iner. Alt bayilerinize kendi markanızla lisans veriyorsanız aynı uçlar onlara da açılır — ayrıntısı bayilik sayfasında.

Taşımanın zor kısmı veri değil, sıradır.

Üç cümlede özet: yeni sunucu ayağa kalkmadan lisans IP'sini değiştirmeyin, lisans doğrulanmadan DNS'i çevirmeyin, eski sunucuda hiçbir şeyi restart etmeyin. IP değişikliğini panelden kendiniz yaparsınız; kimseye ticket açmanız, onay beklemeniz gerekmez — bu da geçiş saatini sizin belirlemenizi sağlar.